‘น่าเอ๊’ ตลาดวัฒนธรรมที่น่ารัก เสียงหัวเราะ

‘น่าเอ๊’ ตลาดที่เต็มไปด้วยเสียงหัวเราะของนักท่องเที่ยวและคนในชุมชน ที่ อ.บ้านคา จ.ราชบุรี มีกลิ่นอาหารพื้นบ้านหอมฟุ้ง บรรยากาศคึกคักเจือความอบอุ่น เป็นผลลัพธ์ของการทำงานร่วมกันระหว่างนักวิจัย มหาวิทยาลัย ภาครัฐ ภาคเอกชน และคนในชุมชนกะเหรี่ยง ที่ตั้งใจฟื้นฟูและต่อยอดทุนทางวัฒนธรรมให้ “กินได้” และ “สร้างรายได้” ให้เกิดขึ้นจริง

ตลาดน่าเอ๊ ดำเนินงานโดย ผศ.นันทนา บุญลออ หัวหน้าโครงการวิจัยด้านทุนวัฒนธรรม -อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ร่วมกับศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง จ.ราชบุรี ทุนวิจัยจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ประจำปี 2567 ในกรอบวิจัยการจัดการทุนทางวัฒนธรรมเพื่อยกระดับเศรษฐกิจชุมชนและสำนึกท้องถิ่น ในโครงการการเชื่อมต่อพื้นที่วัฒนธรรมกะเหรี่ยงโผล่วเขตเทือกเขาตะนาวศรี เพื่อขับเคลื่อนสำนึกรักท้องถิ่น สร้างแรงบันดาลใจและผลกำไรตามสมควร

ผศ.นันทนา กล่าวว่าตลาดแห่งนี้ เป็นการออกแบบร่วมกันระหว่างนักวิจัย ผู้นำชุมชน ศิลปิน และช่างฝีมือท้องถิ่น มีโครงสร้างไม้ไผ่ที่น่ารัก มีความอบอุ่นของชุมชน ชั้นล่างเป็นที่ค้าขายสินค้าพื้นบ้านและเกษตรอินทรีย์ ชั้นบนเป็นที่รับประทานอาหาร ชมวิวป่า และการแสดงดนตรี กิจกรรมทางวัฒนธรรมต่าง ๆ

 "น่าเอ๊ ภาษากะเหรี่ยงหมายความว่าน่ารัก การออกแบบสถาปัตยกรรม สะท้อนความน่ารักของชุมชน ได้รับความร่วมมือจาก อาจารย์ฉัตรพงษ์ ชื่นฤดีมล ศิลปินศิลปาธร สาขาสถาปัตยกรรม ปี 2563  จั่วหลาย ๆ หลังหมายถึงบ้านหลายครอบครัว ภูเขาที่โอบล้อม ตุงประดับที่เคลื่อนไหวยามลมพัด เหมือนวัฒนธรรมที่มีชีวิต ความท้าทายไม่ได้อยู่ที่การออกแบบ กลับเป็นการสร้างด้วยมือคนในชุมชน เพราะไม่มีผู้รับเหมาคนใดรับงาน เนื่องจากโครงสร้างซับซ้อน ชาวบ้านที่ไม่เคยมีประสบการณ์ต้องเรียนรู้ ลงมือทำด้วยตัวเอง ช่วยกันตั้งแต่ตัดไม้ไผ่ ขัดแต่ง จนประกอบเป็นอาคารเสร็จสมบูรณ์ แม้จะช้ากว่ากำหนด แต่ชาวบ้านก็ภูมิใจมาก”

การริเริ่มตลาดแห่งนี้ ทำให้ชาวบ้านรับรู้ว่า ชุมชนมีสมบัติมากมาย ทั้งเรื่องราว ประเพณี สถานที่ ผู้คนที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ ต่อยอดเป็นกิจกรรมและพื้นที่ทางวัฒนธรรม บนพื้นที่สาธารณะของชุมชนขนาด 4 ไร่

หัวหน้าโครงการวิจัยกล่าวถึงความเป็นมาว่า ทีมวิจัยลงเก็บข้อมูลทุนทางวัฒนธรรมของชุมชนกะเหรี่ยงในราชบุรีและเพชรบุรีตั้งแต่ปี 2564 โดยเดินสำรวจทุกหมู่บ้าน สัมภาษณ์ผู้เฒ่าผู้แก่ ค้นหามรดกภูมิปัญญาที่ซ่อนอยู่ เช่น ประเพณีการปลูกไร่หมุนเวียน หัตถกรรมผ้าทอ เครื่องเงิน และวิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติ ได้ชักชวนชาวบ้าน 20 คนจาก 4 หมู่บ้านมาเป็นนักจัดการข้อมูลชุมชน สอนใช้เครื่องมือ เช่น การทำแผนที่ชุมชน การใช้ GPS การถ่ายภาพ เพื่อให้เก็บเรื่องราวและภูมิปัญญาของตัวเอง

นายชูศิลป์ ชีช่วง  ผู้ใหญ่บ้านโป่งกระทิง หัวแรงสำคัญของโครงการบอกว่าทำงานอนุรักษ์วัฒนธรรมมากว่า 30 ปี มีปัญหาคนรุ่นใหม่มองว่าวัฒนธรรม หรือรากเหง้าเป็นเรื่องไกลตัว จับต้องไม่ได้ การที่ทีมวิจัยของ มจธ. มาช่วยค้นหาคุณค่าที่ชุมชนมีอยู่ ทำให้ชาวบ้านเห็นว่า วัฒนธรรมกินได้ สร้างรายได้จริง เป็นแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่สนใจร่วมสืบสานภูมิปัญญาต่อในอนาคต

ตลาดน่าเอ๊ ทำหน้าที่เป็นเวทีเรียนรู้ เปิดให้คนทุกวัยจากหลากหลายชาติพันธุ์ในราชบุรีและเพชรบุรีมาพบปะ แลกเปลี่ยน แสดงออกทางวัฒนธรรม กิจกรรมมีตั้งแต่การแสดงดนตรีพื้นบ้าน สาธิตงานหัตถกรรม การทำอาหารท้องถิ่นให้นักท่องเที่ยวได้ลิ้มลองและเรียนรู้ไปพร้อมกัน งานวิจัยยังต่อยอดพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ และบรรจุภัณฑ์ที่ใช้วัสดุย่อยสลายได้ ให้สอดคล้องกับแนวคิดตลาดสีเขียว นักวิจัยมองว่าความสำเร็จของตลาดไม่ได้วัดจากยอดขายเพียงอย่างเดียว แต่คือการที่คนในชุมชนเริ่มเห็นคุณค่าของทุนทางวัฒนธรรมของตนเอง และพร้อมจะส่งต่อให้รุ่นต่อไป โดยตลาดน่าเอ๊เป็นสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์และพัฒนาอย่างยั่งยืน

สำหรับผู้ที่สนใจที่จะไปเยี่ยมชมความน่ารัก น่าเอ๊ ของ ตลาดวัฒนธรรมกะเหรี่ยงน่าเอ๊ ไปได้ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ หรือติดตามความเคลื่อนไหวของตลาดได้ที่ www.facebook.com/yerdener

#โครงการวิจัยด้านทุนวัฒนธรรม #กะเหรี่ยงโผล่วเขตเทือกเขาตะนาวศรี