ไหว้วัด@ทุ่งภูเขาทอง กระตุ้นเศรษฐกิจชุมชนเมืองมรดกโลก

“ทุ่งภูเขาทอง” แหล่งประวัติศาสตร์สำคัญแห่งหนึ่งสมัยอยุธยา ปัจจุบันเป็นพื้นที่เกษตรกรรมและปศุสัตว์  ตั้งอยู่ในตำบลภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา วิถีชีวิตระหว่างชุมชน วัด มัสยิด และโรงเรียน ถูกหลอมรวมกันเป็นหนึ่งเดียวมาอย่างยาวนาน ทำให้พื้นที่ทุ่งภูเขาทองกลายเป็นศูนย์กลางของสองวัฒนธรรม คือ ไทยพุทธและอิสลาม

         ปีงบประมาณ 2566 คณะวิจัยมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยาสังเกตเห็นปัญหานักท่องเที่ยวกระจุกตัวอยู่เฉพาะบริเวณเกาะเมืองอยุธยา และเล็งเห็นถึงศักยภาพของพื้นที่ซึ่งมีทรัพยกรทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น รวมถึงมีประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับกรุงศรีอยุธยาอย่างลึกซึ้ง จึงจัดทำโครงการวิจัยการฟื้นฟูทุนทางวัฒนธรรมเพื่อการกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่ทุ่งภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ฟื้นฟูประเพณีท้องถิ่น 4 รายการได้แก่ ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีไหว้วัด และประเพณีมูโหลด (ประเพณีประจำปีของชาวมุสลิม) พบว่าประสบปัญหาขาดการเชื่อมโยงกับ ตลาดในระยะยาว ไม่เพียงพอต่อการกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่ทุ่งภูเขาทอง การจัดการเทศกาลและตลาดทุนวัฒนธรรมบยังสร้างมูลค่าเศรษฐกิจในทุ่งภูเขาทองไม่ได้

ในปีงบประมาณ 2568 คณะวิจัยต่อยอดโครงการวิจัยการยกระดับตลาดทุนวัฒนธรรมสร้างสรรค์ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจเมืองมรดกโลก ในพื้นที่ทุ่งภูเขาทอง อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยการสนับสนุนจากหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ ภายใต้กำกับของสำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) หรือ รวพ.  เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนด้วยแนวทางการต่อยอดศักยภาพเดิมของพื้นที่ ควบคู่กับการสร้างความตระหนัก และจิตสำนึกการอนุรักษ์ สืบสานมรดกทางวัฒนธรรมให้แก่คนรุ่นใหม่ เพื่อการเสริมสร้างความเข้มแข็งที่ยั่งยืนให้แก่พื้นที่ทุ่งภูเขาทอง

กิจกรรมที่ทำให้พื้นที่ทุ่งภูเขาทองเป็นที่รู้จักมากขึ้นคือเทศกาลไหว้วัดภูเขาทอง ที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 10 – 11 ตุลาคม 2568 ซึ่งขับเคลื่อนจากการมีส่วนร่วมของชุมชน มีการแสดงศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น การแสดงกลองรำมะนา การแสดงมินิไลท์แอนด์ซาวด์ ถ่ายทอดประวัติเจดีย์ภูเขาทองและประเพณีไหว้วัด ซึ่งประสบผลสำเร็จอย่างมาก เกิดกระแสความนิยมบนโซเชียลมีเดีย มียอดการเข้าถึงรวมกว่า 10 ล้านครั้ง มีผู้เข้าร่วมงานนับหมื่นคน ทำให้ทุ่งภูเขาทองกลายเป็นจุดหมายปลายทางสำคัญที่ดึงดูดความสนใจจากทั้งคนในพื้นที่และนักท่องเที่ยวต่างถิ่นได้เป็นอย่างดี

คณะวิจัยได้ยกระดับตลาดทุนวัฒนธรรมย่านสิบสองภาษา ป่าพนมมาศ ตลาดวัดภูเขาทอง เปิดโอกาสให้ชาวบ้าน ผู้ประกอบการชุมชนได้นำเสนอ จำหน่ายผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ทั้งอาหารพื้นบ้าน งานหัตถกรรม สินค้าชุมชนที่ได้รับการพัฒนาให้มีรูปแบบที่ทันสมัย เช่น ขนมพื้นถิ่น อย่างขนมลูกบอม ปลาตะเพียนสาน ตุ๊กตาดินเผา กระเป๋าผ้า ของที่ระลึกที่มีลวดลายอัตลักษณ์ภูเขาทอง สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน กระจายโอกาสทางเศรษฐกิจได้อย่างเป็นธรรม ช่วยให้คนในชุมชนได้เรียนรู้การพัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนเอง การทำการตลาด การเล่าเรื่องสินค้าเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น

นอกจากการพัฒนาเศรษฐกิจ โครงการได้ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน พัฒนาศักยภาพบุคคลให้เป็นผู้ประกอบการทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะการส่งเสริมให้คนรุ่นใหม่เป็นผู้สืบทอดทุนทางวัฒนธรรม ผ่านกิจกรรม ไกด์น้อยพาเที่ยวภูเขาทอง ให้เด็กและเยาวชนได้ฝึกทักษะการสื่อสาร การทำงานเป็นทีม การเล่าเรื่องเชิงสร้างสรรค์ กิจกรรมปู่อยากรู้ หนูอยากเล่า ให้ปราชญ์ผู้รู้มาถ่ายทอดความรู้เรื่องราวความเป็นมาของชุมชนให้กับเด็กและเยาวชน สร้างความภาคภูมิใจในท้องถิ่น ทำให้เด็ก ๆ เห็นคุณค่าของทุนวัฒนธรรมในพื้นที่ 

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อมรา ดอกไม้ หัวหน้าโครงการฯ กล่าวว่า ความสำเร็จนี้เกิดจาก การมีเครือข่ายการทำงานที่เข้มแข็ง การบูรณาการความรู้ข้ามศาสตร์ โดยจัดตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนทุนทางวัฒนธรรมสร้างสรรค์ในพื้นที่ทุ่งภูเขาทอง ดึงความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทั้งชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น ภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา เชื่อมโยงวัฒนธรรมเข้ากับการท่องเที่ยว กระตุ้นเศรษฐกิจชุมชน มีเป้าหมายสร้างการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน ปลูกฝังความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วม ทำให้ทุกฝ่ายเห็นคุณค่า พร้อมใจกันขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่ทุ่งภูเขาทองในระยะยาว

#ฟื้นฟูทุนทางวัฒนธรรมพื้นที่ทุ่งภูเขาทอง  #หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่