RUNชูDWMตามติดE-Wasteจัดการซากตู้เย็นเกลี้ยง

ชูแพลตฟอร์มติดตามซากขยะอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ (DWM) อ้างผลคุ้มค่าของการกำจัดตามมาตรฐานหลังทดสอบใช้งาน นักวิจัยย้ำเทคโนโลยี-กฎหมายยัง ไม่พอ ต้องแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง รู้ซะมั่งว่าขยะอิเล็กทรอนิกส์ไม่ไร้ค่า นำกลับมาใช้ได้อีก

ศ.ดร.วนิดา แก่นอากาศ  รองคณบดีฝ่ายวิจัย นวัตกรรม และการต่างประเทศ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.)  กล่าวว่า ทีมวิจัยจาก มข. ร่วมมือกับทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยในเครือข่ายพันธมิตรมหาวิทยาลัยเพื่อการวิจัย หรือ RUN นำโครงการวิจัยต่าง ๆ อาทิ  การสำรวจการใช้งานเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์  จัดทำฐานข้อมูลการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ของชุมชนต่าง ๆ ในประเทศไทย  ขยายผลพัฒนาระบบติดตามซากขยะอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ (Digital WEEE Manifest :DWM) ติดตามวงจรขยะอิเล็กทรอนิกส์ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง

จุดเริ่มต้นมาจากการสร้างถังขยะอัจฉริยะในห้องสมุด นำความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีดิจิทัลมาประยุกต์ใช้ในการจัดการ E-Waste อย่างยั่งยืน โดยพันธมิตรจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการสารและของเสียอันตราย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย    สถาบันไฟฟ้าและอิเล็กทรอ นิกส์ มหาวิทยาลัยบูรพา มหาวิทยาลัยศิลปากร มหาวิทยาลัย สงขลานครินทร์ และมหาวิทยาลัยราชภัฎสงขลา  

ระบบ DWM เน้นสร้างความโปร่งใสในกระบวนการเก็บรวบรวม คัดแยกสารอันตราย รองรับการติดตามขยะอิเล็กทรอนิกส์ตามมาตรฐานสากล ทั้ง 9 ประเภท  ระบบจะเชื่อมโยงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งหมด ทั้งครัวเรือน ผู้เก็บรวบรวมขยะ โรงงานคัดแยก ภาครัฐ และนักวิจัย ให้ติดตามเส้นทางของขยะได้แบบ Real-time ลดปัญหาการลักลอบทิ้งหรือจัดการผิดวิธี ดึงขยะเข้าสู่กระบวนการจัดการที่ได้มาตรฐาน

ตู้เย็นจัดเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่จัดการยากที่สุด มีสารอันตรายในระบบคอมเพรสเซอร์ หากถอดแยกไม่ถูกวิธีจะเกิดการรั่วไหลสารพิษลงสู่สิ่งแวดล้อม โครงการวิจัยจึงเริ่มนำร่องติดตามและจัดการตู้เย็นใช้แล้วในพื้นที่เมืองพัทยา เพื่อศึกษากระบวนการนำขยะออกจากภาคประชาชนเข้าสู่โรงงานที่มีระบบกำจัดอย่างถูกต้อง

 ผลเบื้องต้น ยืนยันความสามารถของระบบ DWM  เปลี่ยนวิธีจัดการซาก E-Waste ให้อยู่ในกระบวนการดิจิทัล ระบบบันทึกซากแบบ Real-Time แสดงจำนวนซากที่เข้าร่วม ระบบการส่งต่อและยอดคงเหลือภายในศูนย์จัดการอย่างแม่นยำ การทดสอบในเขตเมืองพัทยา พบซากตู้เย็นที่รวบรวมได้ ส่งต่อเข้าสู่การกำจัดที่ถูกต้องทั้งหมดโดยไม่มีตกค้าง ทั้งยังวัดผลสัมฤทธิ์ด้านสิ่งแวดล้อม คำนวณการลดการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากการรีไซเคิลที่ถูกต้อง เปรียบเทียบกับวิธีจัดการเดิม ๆ คือการทิ้งหรือฝังกลบได้ด้วย

นักวิจัยย้ำว่าการแก้ปัญหา E-Waste อย่างยั่งยืน จะอาศัยเพียงเทคโนโลยีหรือกฎหมายยังไม่พอ ต้องเริ่มจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของประชาชนแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง สร้างความตระหนักรู้ว่าขยะอิเล็กทรอนิกส์ไม่ใช่สิ่งไร้ค่า แต่เป็นทรัพยากรที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีก

ศ.ดร.วนิดา กล่าวว่า  อนาคตประเทศไทยจะเผชิญกับปริมาณขยะจากแผงโซลาร์เซลล์และแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น ตามกระแสการใช้พลังงานสะอาดและยานยนต์ EV หากไม่มีระบบจัดการที่ดี อาจเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมครั้งใหญ่   ร่าง พ.ร.บ.การจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และ ร่างพ.ร.บ.การจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน มีหลักการคือ บังคับให้ผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องรับผิดชอบต่อการจัดการขยะของผลิตภัณฑ์ตลอดวงจรชีวิต  หากกฎหมายมีผลบังคับใช้ จะสร้างสมดุลระหว่างภาครัฐ เอกชน และประชาชน เปลี่ยนมุมมองจากขยเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ ผ่านกระบวนการรีไซเคิลและการสร้างธุรกิจใหม่ในการจัดการขยะ   

กลุ่ม E-waste Management มีการร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างยั่งยืน  สนับสนุนเครือข่ายนักวิจัยไทยพัฒนาการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์แบบบูรณาการ ได้มีมหาวิทยาลัยในเครือข่าย ฯ นำระบบ DWM เข้าสู่ระบบวิจัยและการจัดการ ต่อยอดกับโครงการที่ทำอยู่ เช่น การสกัดโลหะและสารเคมีจากแผงวงจร แผงโซลาร์เซลล์ และแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  มหาวิทยาลัยมหิดล นำไปใช้ศึกษาผลกระทบของสารปนเปื้อนต่อชุมชนและห่วงโซ่อาหาร  และมีการขยายผลไปสู่กลุ่มประเทศลุ่มแม่น้ำโขง (GMS) เช่น ลาว กัมพูชา และเวียดนาม

ประเทศไทยมีปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) เพิ่มสูงอย่างต่อเนื่อง มีเพียง 20% ที่ได้รับการจัดการอย่างถูกต้อง อีก 80% ตกอยู่ในมือชาวบ้านหรือซาเล้งที่คัดแยกด้วยวิธีที่ไม่ถูกต้อง  อาจทำให้สารเคมีอันตราย เช่น แคดเมียมและตะกั่ว รั่วไหลลงสู่ดินและน้ำ กระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพในระยะยาว  ขณะเดียวกันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์โดยตรงที่ครอบคลุมตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงปลายทาง แม้ว่าจะมีความพยายามในการร่าง พ.ร.บ.การจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และร่างพ.ร.บ.การจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน (EPR) แต่ยังอยู่ในขั้นตอนการดำเนินการ

#ระบบติดตามซากขยะอิเล็กทรอนิกส์ DWM