พลังนวัตกรชุมชนเพิ่มผลผลิตเห็ดนางฟ้าภูฐาน

บพท.ต่อยอดนวัตกรรมโรงเพาะเห็ดอัจฉริยะ เครื่องเพิ่มความชื้นและลดอุณหภูมิจากโอ่งมังกร พัฒนาก้อนเห็ดคุณภาพสูง ช่วยให้ได้ผลผลิตมาก ขนาดใหญ่ ถ่ายทอดเทคโนโลยีให้นวัตกรชุมชน เพิ่มรายได้ให้เกษตรกร

ผศ. ดร. ศิวัตม์ กมลคุณานนท์ คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ เปิดเผยว่า ได้พัฒนาโรงเพาะเห็ดอัจฉริยะ เครื่องเพิ่มความชื้นและลดอุณหภูมิจากโอ่งมังกร  ก้อนเห็ดนางฟ้าประสิทธิภาพสูงในปี 2560-2566 แก้ปัญหาการผลิตก้อนเห็ดไม่ได้มาตรฐานได้ ผนวกภูมิปัญญาการใช้โอ่งมังกรลดอุณหภูมิน้ำ  ก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงมีการฆ่าเชื้อรา แข่งขันได้ทั้งหมดแทบไม่มีก้อนเห็ดเสีย ผลิตได้ในราคาถูกลง เพิ่มปริมาณก้อนที่ขาย ใช้สูตรอาหารที่เหมาะสมทำให้ได้ดอกเห็ดที่ได้มีขนาดใหญ่ขึ้น ผลผลิตมากขึ้น ลดเวลาการออกดอกในแต่ละรอบให้สั้นลง ทำให้ได้ผลผลิตมากขึ้นจาก 250 กรัมต่อก้อนเป็น 300 กรัมต่อก้อน

ความสำเร็จดังกล่าว ได้ขยายผลภายในโครงการวิจัยเห็ด 3 H นวัตกรรมเพื่อการผลิตและแปรรูปเห็ดนางฟ้าคุณภาพ ปลอดสารพิษ เพื่อยกระดับเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน ที่ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ภายใต้กรอบวิจัยชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้  เพื่อให้เกษตรกรที่สนใจเข้าถึงนวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อการผลิตเห็ดนางฟ้าภูฐานได้จริง และนำไปถ่ายทอดให้กับเกษตรกรในจังหวัดอุตรดิตถ์ผ่านการสร้างนวัตกรชุมชน

ผศ. ดร. ศิวัตม์ กล่าวว่า การจัดการโรงเพาะเห็ดรวมถึงการผลิตก้อนเห็ดไม่ได้มาตรฐานทำให้ดอกเห็ดที่ได้มีขนาดเล็ก ขายไม่ได้ราคา ส่งผลต่อการออกดอกของเห็ดต้องใช้เวลา 3-4 สัปดาห์จึงจะเก็บเกี่ยวรอบต่อไปได้ จึงผลิตได้เพียงปีละ 2 รอบ ฤดูร้อนก็ผลิตไม่ได้ เสี่ยงต่อการเกิดโรคระบาดเนื่องจากการเลี้ยงเห็ดที่ใช้เวลานานรอบละ 5-6 เดือน การผลิตเห็ดนางฟ้าภูฐานของเกษตรกรยังอยู่ในวงแคบ ทั้งที่ตลาดมีความต้องการสูง

กระบวนการถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อสร้างนวัตกรชุมชน คัดเลือกเกษตรกร 10 กลุ่ม จาก 10 ตำบลใน 4 อำเภอของจังหวัดอุตรดิตถ์ คือ อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ อำเภอพิชัย อำเภอลับแล และอำเภอทองแสนขัน ที่สนใจและมีประสบการณ์การผลิตเห็ดชนิดนี้มานานกว่า 5 ปี ให้ความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับประโยชน์ที่จะได้รับจากเทคโนโลยี  ติดตั้งอุปกรณ์และปรับปรุงโรงเพาะเห็ดให้เหมาะกับการเลี้ยงเห็ดรูปแบบใหม่ มีการเก็บข้อมูลจากการปฏิบัติและใช้งานจริง การแลกเปลี่ยนข้อมูลกับเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง กระบวนการเหล่านี้เป็นหนึ่งในขั้นตอนการ รับ-ปรับ-ใช้ เทคโนโลยี เพื่อยกระดับไปสู่การเป็นนวัตกรชุมชน เป็นตัวอย่างและถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรที่สนใจรายอื่นๆ

“เราจะสร้างการเกษตรแบบใหม่ที่ไม่ต้องพึ่งพาสภาพอากาศ เปลี่ยนชุดความคิดเดิมของเกษตรกรไปสู่การรับ-ปรับ-ใช้ เทคโนโลยี การให้นวัตกรชุมชนที่ประสบความสำเร็จมาผู้ถ่ายทอดความรู้ คือคำตอบสำคัญของสร้างอาชีพที่จะช่วยให้ชุมชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม”

นายอำนาจ พวงรำ เกษตรกรจากตำบลวังดิน อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ นวัตกรชุมชน กล่าวว่า หลังจากได้รับการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมโรงเพาะเห็ดอัจฉริยะ เครื่องเพิ่มความชื้นและลดอุณหภูมิจากโอ่งมังกร ก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูง นำมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ พบความแตกต่างอย่างชัดเจน ทั้งผลผลิตและรายได้ที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงหน้าร้อนที่ไม่เคยทำได้มาก่อน  โครงการขยายผลการทำงานในระยะที่ 2 จึงร่วมกับเพื่อนๆ อาสาเข้ามาทำหน้าที่นวัตกรชุมชน เพื่อส่งต่อความรู้และนวัตกรรมให้กับเกษตรกร 7 ตำบลจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดน่าน โดยนวัตกรชุมชน จะวิเคราะห์ ให้คำแนะนำในเบื้องต้นกับเพื่อนเกษตรกรผ่านการวิดีโอคอล หรือไลน์กลุ่ม ให้คำปรึกษาแนะนำแนวทางแก้ไขในเบื้องต้น บางครั้งอาจลงพื้นที่ไปพบกับเกษตรกรโดยตรง ทำให้ได้ประสบการณ์และความรู้ใหม่ที่นำมาปรับใช้กับการทำเกษตรอื่น ๆ ได้ด้วย

สาเหตุหนึ่งที่ทำให้การเพาะเห็ดนางฟ้าได้ผลผลิตไม่คุ้มค่ามาจากเกษตรกรไม่สามารถควบคุมปัจจัยการผลิตต่าง ๆ 4 ปัจจัยคือ ความชื้น อุณหภูมิ แสง และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และปัญหาเรื่องคุณภาพของก้อนเห็ดที่ให้ผลผลิตน้อย

///////////////////////////////////////////

#ภูมิปัญญาการใช้โอ่งมังกรลดอุณหภูมิน้ำ #นวัตกรชุมชน