ทุ่ม400ล้านวิจัยช่วยโลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลาใกล้สูญพันธุ์

ครม.ให้งบ 400 ล้านบาทใน 5 ปี ให้กองทุน ววน. -ธนาคารโลก เดินเครื่องอนุรักษ์โลมาอิรวดีน้ำจืดในทะเลสาบสงขลา เหลือ 14 ตัวใกล้สูญพันธุ์ ฟื้นฟูนิเวศลุ่มโดยรอบ พัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น ววน.และ PROBLUE อัดชุดแรกกว่า 200 ล้าน จัด 36กิจกรรมสานพลังภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ลดภัยคุกคาม 

ศ. ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผอ. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) เป็นประธานเปิด แถลงข่าวการปฐมนิเทศแผนงานขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในพื้นที่ทะเลสาบสงขลา ที่ โรงแรมลากูน่า แกรนด์ โฮเทล แอนด์ สปา สงขลา เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2569  เพื่อการรับรู้ ความเข้าใจสถานการณ์ ปัญหา ทิศทางการขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา เสริมสร้างเครือข่ายความร่วมมือ การมีส่วนร่วม ทั้งหน่วยงานนโยบาย หน่วยงานภาครัฐ นักวิจัย ภาคประชาชน ชุมชนในพื้นที่ เพื่อการอนุรักษ์ควบคู่การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

ผอ. สกสว. กล่าวว่าโลมาอิรวดีอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง ปัจจุบันประชากรเหลือไม่เกิน 14 ตัว คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2568 เห็นชอบกรอบค่าใช้จ่ายแผนอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลา (พ.ศ. 2567-2571) วงเงิน 402.818 ล้านบาท โดยใช้เงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ และกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.)  สกสว. จึงสนับสนุนงบประมาณวิจัยเพื่ออนุรักษ์โลมาอิรวดี ฟื้นฟูระบบนิเวศของลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบ

“กองทุน ววน. สนับสนุนงบประมาณวิจัยรวม 89.3 ล้านบาท ตามแผนงานแก้ปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤติเร่งด่วนของประเทศ ผ่านสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ศึกษาการอนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรโลมาอิรวดีและระบบนิเวศทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน การบริหารจัดการด้านเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบให้สอดคล้อง เกื้อหนุนต่อการคุ้มครองทรัพยากร ตั้งเป้าดำเนินการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี สเต็ปแรกเอาชีวิตโลมาคืนมา ทำให้แพร่พันธุ์ได้ อนาคตข้างหน้า การต่อยอดหรือการทำงานร่วมกันในมุมเศรษฐกิจจะเป็นขั้นตอนต่อไป การอนุรักษ์ เริ่มด้วยการใช้โซนิค(ระบบเสียง)หรือเซ็นเซอร์สำรวจว่ามีกี่ตัว สุขภาพดีหรือไม่ อยู่ที่ไหนบ้าง เราตั้งเป้า ว่าใน3 ปีข้างหน้า น่าจะเพิ่มขึ้น 3 ตัว” ผอ.สกสว.กล่าว และว่าแผนงานอนุรักษ์ จะดำเนินการร่วมกันระหว่าง กองทุน ววน.และโครงการPROBLUE ของธนาคารโลก โดยมีแผนงานหนึ่งทำร่วมกับชุมชน เพื่อชีวิตของชาวประมง ได้แก่การชดเชยเรื่องค่าอวน หาอวนใหม่ให้ ถ้าเป็นพื้นที่ที่ศึกษาแล้วพบแหล่งที่มีโลมาอยู่มาก ก็อาจหาพื้นที่สำหรับสร้างผลผลิตใหม่ๆให้ชุมชนมีรายได้ชดเชยกัน มีชีวิตที่ดีขึ้นพร้อมกับมีสิ่งแวดล้อมที่ดีไปด้วย เพราะรายได้เป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้ชีวิตของประชาชนรอบๆที่ราบลุ่มทะเลสาบดีขึ้น การวิจัยนี้จะไม่ส่งผลกระทบกับการดำรงชีวิตสร้างอาชีพสร้างรายได้จากสิ่งที่เป็นอยู่อย่างเหมาะสม

แผนอนุรักษ์โลมาอิรวดี มี 6 แผนงาน 15 โครงการ 36 กิจกรรม เช่น การลดภัยคุกคามต่อโลมาอิรวดีและแหล่งที่อยู่อาศัย การจัดทำแนวเขตพื้นที่คุ้มครองโลมาอิรวดีที่ชัดเจน การประกาศเขตพื้นที่ห้ามทำประมงด้วยเครื่องมือที่เป็นอันตราย การฟื้นฟูความสมบูรณ์ของทะเลสาบสงขลา การเพิ่มปริมาณสัตว์น้ำ การจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำชายฝั่งบริเวณที่รับผิดชอบของชุมชน ประมงท้องถิ่น การศึกษาวิจัยนิเวศวิทยาและชีววิทยาของโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การสำรวจการแพร่กระจายและจำนวนประชากรโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การศึกษาวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาภาพแวดล้อมในทะเลสาบสงขลา

นอกจากแผนงานดังกล่าวยังมีกองทุน PROBLUE ของธนาคารโลกสนับสนุนแบบให้เปล่ามูลค่า 4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 132.36 ล้านบาท ร่วมการอนุรักษ์ ยับยั้งการลดลงของประชากรโลมาอิรวดี โดยการสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำเพื่อคืนความสมบูรณ์ให้กับทะเลสาบสงขลาอีกด้วย

นายสันติ นิลวัตน์ ผอ.ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเล​และชายฝั่งทะเลอันดามันตอนล่าง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) หัวหน้าโครงการการประเมินประชากรและการกระจายตัวของโลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลาด้วยการสำรวจ เชิงบูรณาการและระบบรายงานการพบแบบใกล้เวลาจริงเพื่อการอนุรักษ์เชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน” กล่าวว่าจะติดตั้งเครื่องมืออะคูสติก 64 ตัว ติดตามความเคลื่อนไหวของโลมาอิรวดีในแต่ละฤดูกาล ขอความร่วมมือจากนักท่องเที่ยวงดเข้าใกล้เขตที่อยู่อาศัย เพื่อไม่รบกวนโลมาอิรวดี เนื่องจากมีอัตราการตายเพิ่มถึง 144 ตัว ภายในระยะเวลา 30 ปี (เฉลี่ย 8.4 ตัว/ปี) ภัยคุกคามสำคัญ คือ เครื่องมือประมงประเภทอวนดักปลาบึก มลพิษในทะเลสาบสงขลาที่สะสม แม้สารโลหะหนักยังไม่เกินเกณฑ์ และปัญหาที่อยู่อาศัย เป้าหมายของโครงการ ต้องการให้ภัยคุกคามหมดไป ชาวบ้านมีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยทช. ให้ชาวบ้าน เฝ้าระวังการทำประมงอวน และร่วมดูแลโลมาอิรวดี

#อนุรักษ์โลมาอิรวดีในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา  #นิเวศทะเลสาบสงขลา